ایمنی حمل‌ونقل؛ شماره‌های پشت تانکرها چه می‌گویند؟

احمد حسینی، کارشناس ایمنی

امروزه تردد جاده‌ای فعالیتی روزمره و ضروری است. برای داشتن سفری ایمن و حفظ سلامت خود، خانواده و سایر افراد، شناسایی خطرات یک نیاز و الزام عمومی است.
یکی از این خطرات که کمتر درباره آن اطلاع‌رسانی شده، تانکرهای حامل مواد شیمیایی و خطرناک هستند.
برای شناسایی این تانکرها استانداردها و الزاماتی وجود دارد که در این یادداشت به اختصار به آن پرداخته می‌شود.
بی تردید پشت این تانکرها، دو تابلو نارنجی حاوی عدد و گاهی حرف را دیده‌اید. این تابلوها فقط نشانه‌هایی فنی نیستند؛ راهنمای شناسایی و هشدار خطرند که بی‌صدا اما جدی به ما پیام می‌دهند: «دور باش، آگاه باش، کمک بخواه.»
هر عدد و کد روی این تابلوها روایتگر نوع ، ماهیت و خطر محموله درون تانکر است. اگر زبان رمز گشایی آن‌ها را بیاموزیم، پیش از آنکه نشت، دود یا انفجاری فرصت تصمیم‌گیری را از ما بگیرد، می‌توانیم هوشمندانه عمل کنیم: نشانه‌ها را بخوانیم، فاصله ایمن بگیریم و اطلاعات درست را به امدادگران منتقل کنیم.
در این یادداشت کوتاه، قصد داریم زبان این اعداد را به زبان ساده بیان کنیم تا هر شهروند در لحظات حساس، با آگاهی و خونسردی، کنشی خردمندانه انجام دهد.
ساختار استاندارد این تابلو بدین است که تابلوی بالایی شامل دو یا سه رقم و گاهی یک حرف است که کد شناسایی خطر (HIN) که نوع و شدت خطر را نشان می‌دهد:
· ۲ = آزاد شدن گاز
· ۳ = اشتعال‌پذیری بخارات یا مایعات
· ۴ = اشتعال‌پذیری جامدات یا خودگرم‌شوندگی
· ۵ = اکسیدکننده
· ۶ = سمی یا عفونی
· ۷ = رادیواکتیو
· ۸ = خورنده
· ۹ = خطر واکنش شدید یا انفجار

نکات کلیدی که برای درک بهتر این کدها باید مد نظر داشت:
· تکرار رقم (مثل ۳۳): نشان‌دهنده شدت بیشتر همان خطر است.
· رقم + صفر (مثل ۳۰): خطر اصلی با همان یک رقم مشخص شده است.
· حرف X: یعنی «واکنش خطرناک با آب» — استفاده از آب بدون مشاوره با متخصصان اکیداً ممنوع است.
تابلوی پایینی شامل یک عدد چهاررقمی است:
شماره UN که ماده یا گروه مواد را مشخص می‌کند و با مراجعه به راهنمای واکنش اضطراری (ERG) یا فهرست‌های ADR می‌توان جزئیات آن را یافت.برخی شماره‌های UN رایج در جاده‌های ایران:
· UN 1203 = بنزین
· UN 1202 = گازوئیل
· UN 1223 = نفت سفید (کروسن)
· UN 1267 = نفت خام
· UN 1978 = پروپان
· UN 1965 = مخلوط هیدروکربنی مایع (LPG تجاری)
· UN 1005 = آمونیاک بی‌آب
· UN 1830 = اسید سولفوریک
· UN 1017 = کلر
· UN 1230 = متانول
سخن پایانی
رفت‌وآمد در جاده‌ها به فعالیتی همیشگی تبدیل شده است ولیکن وضعیت نامناسب جاده های کشور و فرسودگی تانکرها،ورود خودروهای بی کیفیت و ناایمن چینی، عدم اموزش مناسب در خصوص ،افزایش آگاهی نسبت به ایمنی حمل‌ونقل مواد شیمیایی و اطلاع‌رسانی سریع و درست به امدادگران، ساده‌ترین و مؤثرترین کاری است که هر شهروند می‌تواند برای حفظ جان خود و دیگران انجام دهد.
یادگیری این زبان ساده، مسئولیتی همگانی است که امنیت جاده‌ها را برای همه افزایش می‌دهد.